Περιφερειακό Δίκτυο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας με τίτλο:
«Σχολικός Κήπος/Λαχανόκηπος: καλλιεργούμε α ξ ί ε ς, φυτεύουμε το μέλλον»
υπό την Αιγίδα της Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος
(Απόφαση αρ. πρωτ. 24385/12-11-2025 Περιφερειακού Δ/ντή Εκπ/σης Κεντρικής Μακεδονίας)
Ίδρυση - Συντονισμός: Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δυτικής Θεσσαλονίκης, δια της Υπευθύνου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Δρ. Βασιλική Ιππέκη.
Το δίκτυο αποτελεί συνέχεια και εξέλιξη του Τοπικού Θεματικού Δικτύου Π.Ε. “Σχολικός Κήπος - οι Κήποι της Δυτικής Θεσσαλονίκης” (2015-2025), που “αγκαλιάστηκε” με θέρμη από τη σχολική κοινότητα και υλοποιήθηκε με εξαιρετική επιτυχία στις σχολικές μονάδες της Δ.Π.Ε. Δυτικής Θεσσαλονίκης για δέκα (10) σχολικά έτη. Το μεγάλο ενδιαφέρον της σχολικής κοινότητας στην υλοποίηση προγραμμάτων στη θεματική του σχολικού κήπου (δημιουργία και συντήρηση σχολικών κήπων, λαχανόκηπων, βοτανόκηπων, θερμοκηπίων) και η διάθεση αξιοποίησης της ήδη υπάρχουσας εμπειρίας και γνώσης από τα σχολεία της Δυτικής Θεσσαλονίκης προς όφελος και άλλων σχολείων της Π.Δ.Ε. Κεντρικής Μακεδονίας, οδήγησε τη Δ.Π.Ε. Δυτικής Θεσσαλονίκης στην απόφαση ανάπτυξης του Δικτύου από Τοπικό σε Περιφερειακό για τα επόμενα σχολικά έτη.
Σκοπός του Δικτύου στο πλαίσιο της Εκπαίδευσης για την Αειφορία είναι η εμπλοκή των μαθητών/τριών σε διαδικασίες συμμετοχικής μάθησης μέσα από τη δημιουργία και συντήρηση σχολικού λαχανόκηπου και η υποστήριξη των σχολικών μονάδων στην προσπάθεια να προσφέρουν στους/τις μαθητές/τριες την τόση σημαντική εμπειρία εμπλοκής και ενασχόλησης με τον σχολικό κήπο. Βιωματική μάθηση, επαφή με το φυσικό περιβάλλον, σύνδεση της σχολικής γνώσης με την πραγματική ζωή, ευκαιρίες για δημιουργική εμπλοκή όλων των μελών της σχολικής κοινότητας, ενίσχυση της ευαισθησίας για το περιβάλλον, καλλιέργεια δεξιοτήτων και αξιών και σταδιακή εξέλιξη των μαθητών/τριών σε Ε ν ε ρ γ ο ύ ς Π ο λ ί τ ε ς, που νοιάζονται για το περιβάλλον και αναλαμβάνουν δράση για τη βελτίωσή του, είναι μερικά μόνο από τα παιδαγωγικά οφέλη, που θα αποκομίσουν οι σχολικές μονάδες από τη συμμετοχή τους στο Δίκτυο.
Το Δίκτυο απευθύνεται σε όλες/όλους τους εκπαιδευτικούς Νηπιαγωγείων και Δημοτικών Σχολείων των Διευθύνσεων Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας. Υλοποιείται στο πλαίσιο εκπόνησης εγκεκριμένων Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Δράσεων Ενεργού Πολίτη, των Εργαστηρίων Δεξιοτήτων και των Νέων Προγραμμάτων Σπουδών. Η θεματική του συνδέεται με τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης και την παγκόσμια Εκστρατεία για την Πράσινη Εκπαίδευση GEP της UNESCO (Greening Education Partnership - Σύμπραξη για την Πράσινη Εκπαίδευση).
Σύντομη περιγραφή του Δικτύου
Σκεπτικό ανάπτυξης
Η συνήθης εικόνα των σχολικών αυλών είναι άγονα τοπία με σκληρά υλικά (τσιμέντο) και σχεδόν ανύπαρκτη βλάστηση. Χώροι αφιλόξενοι, αισθητικά υποβαθμισμένοι, που τις περισσότερες φορές δεν προσφέρουν τη δυνατότητα ανάπτυξης δημιουργικών δραστηριοτήτων, επαφής με τη φύση και επέκτασης του μαθησιακού περιβάλλοντος έξω από τους τέσσερις τοίχους της σχολικής τάξης.
Η ανάγκη αξιοποίησης του χώρου της σχολικής αυλής και περιβαλλοντικής αναβάθμισής της βασίζεται στη λειτουργία των χώρων πρασίνου στο σχολείο ως εκπαιδευτικό μέσο κατάλληλο για την αποκατάσταση της επαφής των παιδιών με στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος, τη βιωματική προσέγγιση και μάθηση, τη σύνδεση της σχολικής γνώσης με την πραγματική ζωή, την προώθηση των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης.
Η σχολική αυλή μπορεί και πρέπει να λειτουργήσει ως φυσικός χώρος ανακάλυψης και δημιουργίας, αλληλεπίδρασης με το φυσικό περιβάλλον, αλλά και ως δυναμικό πεδίο μάθησης και Εκπαίδευσης για την Αειφορία, μέσα από το βίωμα και την εμπειρία.
Συντονιστικός Φορέας
Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δυτικής Θεσσαλονίκης.
Την επιστημονική ευθύνη και τον παιδαγωγικό σχεδιασμό του Δικτύου έχει η Δρ. Βασιλική Ιππέκη, Υπεύθυνη Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δ.Π.Ε. Δυτικής Θεσσαλονίκης.
Σκοπός-Στόχοι
Το Περιφερειακό Δίκτυο στο πλαίσιο της Εκπαίδευσης για την Αειφορία στοχεύει μέσα από τη διαμόρφωση σχολικών λαχανόκηπων και χώρων πρασίνου στο σχολικό περιβάλλον στην
1. Στην ενίσχυση της συμμετοχής των μαθητών/τριών σε ενέργειες, που αποσκοπούν στη βελτίωση του περιβάλλοντος και την προστασία του κλίματος
2. Στην ανάπτυξη μέριμνας και σεβασμού για το χώρο του σχολείου, υπευθυνότητας για τη διαμόρφωση & συντήρησή του και ενός α ξ ι α κ ο ύ υ π ό β α θ ρ ο υ απαραίτητου για τη δ ι α χ ε ί ρ ι σ ή του (αξίες της συνύπαρξης και του σεβασμού του άλλου -όντος και μη όντος- συνεργασία, υπευθυνότητα, ομαδικότητα, εθελοντισμός, κοινωνική προσφορά) στη βάση των αρχών και αξιών της βιώσιμης ανάπτυξης
3. Στην υιοθέτηση βιώσιμων μεθόδων αλληλεπίδρασης με το φυσικό περιβάλλον, που θα συμβάλει στην πρόληψη και αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, π.χ. μείωση του οικολογικού αποτυπώματος και της σπατάλης πόρων, δημιουργία συνθηκών εξοικονόμησης στους χώρους του σχολείου, κυκλική οικονομία-ανακύκλωση υλικών (άχρηστα που μπορούν να γίνουν χρήσιμα στο σχολικό κήπο), αποκατάσταση του μικρού “οικοσυστήματος” της σχολικής αυλής, ενσωμάτωση οικολογικών πρακτικών για υγιές έδαφος και εξοικονόμηση νερού, κ.ά.
4. Στη σύνδεση της σχολικής γνώσης με την πραγματική ζωή (στο σχολικό κήπο τα παιδιά βλέπουν με τα μάτια τους αυτά που ακούν στη τάξη και διαβάζουν στα βιβλία)
5. Στην αποκατάσταση της επαφής των παιδιών με στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος. Συμμετοχή, δημιουργία και ουσιαστική σύνδεση με τη φύση.
Στους επιμέρους στόχους του Δικτύου συγκαταλέγονται:
η καλλιέργεια και παραγωγή από τους/τις μαθητές/τριες μέρους της τροφής που καταναλώνουν (λαχανικά, κηπευτικά, βότανα και αρωματικά φυτά
η προώθηση της υγιεινής διατροφής (καθαρή τροφή, χωρίς φυτοφάρμακα), προαγωγή της ανθρώπινης υγείας και της υγείας του περιβάλλοντος
η διαθεματική προσέγγιση της γνώσης (δυνατότητα εύκολης σύνδεσης με πολλά γνωστικά αντικείμενα: Γλώσσα, Μαθηματικά, Μελέτη Περιβάλλοντος κ.ά.)
η βελτίωση του σχολικού κλίματος μέσα από την ανάπτυξη επικοινωνίας, συνεργασίας και θετικών σχέσεων μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών/τριών-γονιών και όλων των εμπλεκομένων στη μαθησιακή διαδικασία
η εκπαίδευση των παιδιών στη σωστή χρήση του «δημόσιου» χώρου (πρόληψη, μείωση αντικοινωνικών συμπεριφορών, περιστατικών βίας, βανδαλισμών)
η ενίσχυση της περιβαλλοντικής συνείδησης και της φιλοπεριβαλλοντικής συμπεριφοράς
η συνειδητοποίηση της δυνατότητας, που έχουν οι μαθητές/τριες να παρέμβουν στο περιβάλλον τους, να το διαμορφώσουν, να το αλλάξουν.
Από τις φυτεύσεις μέχρι τις ποικίλες δημιουργικές δραστηριότητες βιωματικής μάθησης, τη δημιουργία γευμάτων με φρέσκα λαχανικά από τους σχολικούς λαχανόκηπους, τις εκδηλώσεις ευαισθητοποίησης της σχολικής και ευρύτερης κοινότητας, βασική επιδίωξη του Δικτύου είναι οι μαθητές/τριες να αναλάβουν ενεργούς ρόλους, να εμπλακούν σε συμμετοχικές διαδικασίες (φύτευση, πότισμα, περιποίηση, φροντίδα), να καλλιεργήσουν αξίες, να αναδείξουν την σημασία της συν-δημιουργίας μέσα στο σχολικό περιβάλλον, να γίνουν συμμέτοχοι σε μια προσπάθεια βελτίωσης του περιβάλλοντος και της ίδιας της ποιότητας ζωής.
Η συμμετοχή των σχολικών μονάδων στο Δίκτυο αναμένεται:
- να επεκτείνει το μαθησιακό περιβάλλον έξω από την αίθουσα (νέες περιοχές για διδασκαλία & μάθηση, δυνατότητα μετατροπής της σχολικής αυλής σε «ανοιχτή τάξη» και του μαθήματος σε «βιωματική επαφή»),
- να αποτελέσει αφορμή για άνοιγμα του σχολείου στον έξω κόσμο, συνεργασίες, κινητοποίηση αρμόδιων φορέων
- να συμβάλει στη βελτίωση των σχολικών επιδόσεων των μαθητών/τριών (το φυσικό περιβάλλον δίνει ευκαιρίες για να γεφυρωθούν εκπαιδευτικές ανισότητες, μαθησιακές δυσκολίες και γενικότερα διαφορετικές αφετηρίες μαθητών/τριών).
Θεματικές ενότητες (ενδεικτικές):
- Δράσεις αναβάθμισης του σχολικού περιβάλλοντος.
- Διαμόρφωση σχολικού κήπου-λαχανόκηπου, συντήρηση & διατήρησή του.
- Γνωριμία με τα βασικά είδη της ελληνικής χλωρίδας.
- Γνώσεις από τον σχολικό κήπο: ο κύκλος της ζωής, τα στάδια ανάπτυξης των φυτών: από τον σπόρο έως το πλήρως ανεπτυγμένο φυτό και πάλι πίσω στον σπόρο
- Βιοποικιλότητα στον σχολικό κήπο
- Φυτά και τις καλλιεργητικές πρακτικές
- Παραδοσιακοί σπόροι - παραδοσιακές ποικιλίες
- Κυκλική Οικονομία και σχολικός κήπος-λαχανόκηπος
- Οργανικά απορρίμματα, κομποστοποίηση στον σχολικό κήπο.
- Σχολικός κήπος-λαχανόκηπος, διαχείριση φυσικών πόρων, οικολογικό αποτύπωμα. Δημιουργία συνθηκών εξοικονόμησης στους χώρους του σχολείου, μείωση της σπατάλης πόρων και του αποτυπώματος του άνθρακα.
- Σχολικός κήπος-λαχανόκηπος και Κλιματική Αλλαγή: Ο ρόλος των φυτών στην προστασία του κλίματος και τον μετριασμό των τοπικών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
- Σχολικός Λαχανόκηπος και προαγωγή της υγείας (βιολογική καλλιέργεια, καθαρή τροφή φιλική προς το περιβάλλον και τον άνθρωπο).
Οι χώροι πρασίνου στο σχολείου μπορεί να περιλαμβάνουν υιοθεσία και φροντίδα της ήδη υπάρχουσας βλάστησης στο σχολείο, δημιουργία σχολικού κήπου: λαχανόκηπου, βοτανόκηπου, φυτωρίου, θερμοκηπίου. Προτείνεται η φύτευση να δημιουργηθεί στην αυλή του σχολείου ή σε γειτονικό, παρακείμενο στο σχολείο χώρο. Σε σχολικές μονάδες που δε διαθέτουν επαρκή χώρο για φύτευση στο έδαφος πράσινες γωνιές μπορούν να αναπτυχθούν σε παρτέρια, μεγάλες γλάστρες, ζαρντινιέρες κ.ά.
Μεθοδολογία :
Βιωματική προσέγγιση, Ομαδική εργασία, Διεπιστημονική, διερευνητική, ανακαλυπτική μάθηση, Διεύρυνση του μαθησιακού περιβάλλοντος (εκτός σχολικής αίθουσας), Σύνδεση του σχολείου με την κοινωνία και την πραγματική ζωή, Επικοινωνία, αλληλεπίδραση μεταξύ των συνεργαζόμενων σχολείων.
Συμμετοχή
Το Δίκτυο απευθύνεται σε όλους/ες τους/τις εκπαιδευτικούς, όλων των ειδικοτήτων Α/θμιας Εκπαίδευσης (Νηπιαγωγείων, Δημοτικών Σχολείων, Ειδικών Σχολείων). Για να ενταχθεί μια σχολική μονάδα στο Δίκτυο θα πρέπει να υλοποιεί το τρέχον σχολικό έτος 2025-2026 Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης/Σχολικών Δραστηριοτήτων με θεματική, που να εντάσσεται στην ευρύτερη θεματολογία του. Το συντονισμό των δράσεων σε επίπεδο σχολικής μονάδας αναλαμβάνει εκπαιδευτικός/οί του σχολείου, που ορίζονται με πράξη του συλλόγου διδασκόντων.
Συνεργαζόμενοι φορείς:
Η Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Κεντρική Μακεδονίας, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας δια του Αντιπεριφερειάρχη Μ.Ε. Θεσσαλονίκης, η Σχολή Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Α.Π.Θ., Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.), εκπρόσωποι Δήμων (Αντιδήμαρχοι Παιδείας, Αντιδήμαρχοι Περιβάλλοντος, Διευθύνσεις Περιβάλλοντος και Πρασίνου ή παρόμοια τμήματα, τα οποία είναι υπεύθυνα για την προστασία και τη φροντίδα του περιβάλλοντος κ.ά.), το Εργαστήριο Ανθοκομίας του Τμήματος Γεωπονίας της Σχολής Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, η Διεύθυνση Δασών Κεντρικής Μακεδονίας, το Δασαρχείο Θεσσαλονίκης, Αμερικάνικη Γεωργική Σχολή, ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, η Μονάδα Προστατευόμενων Περιοχών Κεντρικής Μακεδονίας του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α), ειδικοί επιστήμονες, φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στην προστασία του περιβάλλοντος και ειδικότερα στον τομέα της φύτευσης και του αστικού πρασίνου.
Κατά τη διάρκεια εξέλιξης του Δικτύου υπάρχει δυνατότητα μεταβολής των συνεργασιών, επέκτασης τους ή και δημιουργίας νέων.
Υποστήριξη εκπαιδευτικών και σχολικών μονάδων
Η Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δυτικής Θεσσαλονίκης θα συντονίζει τη δικτύωση σχολείων, εκπαιδευτικών και εμπλεκομένων ομάδων με γνώμονα την οργανωμένη παιδαγωγική και επιστημονική προσέγγιση του θέματος στη βάση των αρχών της αειφορίας.
Ως Συντονιστικός φορέας του Δικτύου θα επιδιώξει τη δημιουργία: 1. εκπαιδευτικού υλικού από τα παραγόμενα των μαθητικών ομάδων, το οποίο θα εμπλουτίζεται με την συνδρομή όσων συμμετέχουν στο δίκτυο, 2, επιμορφωτικών εμπειριών για τους εκπαιδευτικούς που συμμετέχουν στο Δίκτυο, 3. συνθηκών επικοινωνίας μεταξύ εκπαιδευτικών και σχολείων-μελών του Δικτύου, 4. συλλογικών εμπειριών για τους/τις μαθητές/τριες που συμμετέχουν.
Ειδικότερα, οι εκπαιδευτικοί που συμμετέχουν στο Δίκτυο θα υποστηριχθούν με παροχή επιμορφωτικού υλικού, ενδεικτικά προτεινόμενο υλικό και καλές πρακτικές που έχουν αναπτυχθεί από σχολικές μονάδες στο πλαίσιο λειτουργίας του Τοπικού Δικτύου Σχολικός Κήπος- Οι κήποι της Δυτικής Θεσσαλονίκης»http://sxolikoskipos.weebly.com/epsilonkappapialphaiotadeltaepsilonupsilontauiotakappa972- upsilonlambdaiotakappa972.html και https://padlet.com/vippeki/padlet-tjp7xtu8qwbiyt9b ώστε να ενισχυθεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο η δουλειά των σχολικών ομάδων.
Η επικοινωνία και η αλληλεπίδραση των σχολικών μονάδων θα πραγματοποιείται μέσω επιμορφωτικών σεμιναρίων, ιστολογίου, padlet και ομάδας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Πλατφόρμα παρουσίασης-δημοσιοποίησης των δράσεων των σχολικών μονάδων.
Οι δράσεις των σχολικών μονάδων - μελών του δικτύου θα συλλέγονται σε ειδικά σχεδιασμένο διαδικτυακό χώρο, που θα δημιουργηθεί για τον σκοπό αυτό (padlet). Στο πλαίσιο της επικοινωνίας και της ανταλλαγής καλών πρακτικών οι σχολικές μονάδες θα έχουν τη δυνατότητα να αναρτούν τις μαθητικές δημιουργίες τους στο Δίκτυο και στην ιστοσελίδα του σχολείου τους και να τις προβάλλουν στο padlet του Περιφερειακού Δικτύου.
Διάρκεια και χρονοδιάγραμμα ανάπτυξης:
Το Περιφερειακό Δίκτυο έχει διάρκεια δυο σχολικά έτη 2025-2026 και 2026-2027. Χρονικά η εξέλιξη των δράσεων για κάθε σχολική χρονιά αρχίζει με τις δηλώσεις συμμετοχής των περιβαλλοντικών ομάδων, συνεχίζει με την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και την υλοποίηση σχολικών προγραμμάτων Π.Ε. στις θεματικές ενότητες του Δικτύου. Οι επιμορφωτικές συναντήσεις των εκπαιδευτικών υλοποιούνται δια ζώσης και εξ αποστάσεως.
Προβολή-διάχυση
Η διάχυση και κοινοποίηση στην ευρύτερη εκπαιδευτική και σχολική κοινότητα των δράσεων και των παραγόμενων των σχολικών μονάδων στο πλαίσιο συμμετοχής τους στο Δίκτυο θα γίνεται μέσω της παρουσίασής τους σε κεντρική εκδήλωση, που θα λαμβάνει χώρα στο τέλος του σχολικού έτους. Η πρώτη παρουσίαση των δράσεων θα γίνει σε εκδήλωση, που θα λάβει χώρα την Άνοιξη του 2026. Στις Εκδηλώσεις διάχυσης καλών πρακτικών και των αποτελεσμάτων των εργασιών του Δικτύου υπάρχει δυνατότητα συμμετοχής των σχολικών μονάδων που συμμετέχουν στο Δίκτυο με προαιρετική παρουσίαση των παραγόμενών τους .